انتشار نخستين جلد از دايرة المعارف اسلامی توسط مؤسسه‌ی مطالعات اسماعيلی
سپتامبر ۲۰۰۸

مؤسسه‌ی مطالعات اسماعيلی با خوش‌وقتی انتشار «دايرة المعارف اسلامی» [Encyclopaedia Islamica] را توسط انتشار بریل در لايدن اعلام می‌کند. اين اثر که مدت‌ها انتظار انتشار آن می‌رفت، نخستين جلد از ترجمه‌ای ويرايش شده و مُخلَّص از «دايرة المعارف بزرگ اسلامی» است که توسط مرکز پژوهش‌های ايرانی و اسلامی در تهران منتشر شده است. جلد نخستِ اين اثر مشتمل بر مقالاتی است از «ابا» تا «ابو حنيفه» (به ترتيب الفبای انگليسی) و در وب‌سايت بریل برای خريد یا اشتراک آنلاين در دسترس است.

متون دايرة المعارفی آگاهی‌هایی درباره‌ی زندگی عقلانی در یک دوره‌ی خاص و فرض‌های بنيادين آن ارايه می‌کنند. دانشوران مسلمان گذشته سخت مجذوب آثار دايرة المعارفی بودند و «رسائل اخوان الصفاء» (حدود قرن نهم میلادی) و «کتاب الأغاني» (قرن دهم ميلادی) نمونه‌هايی از اين نوع ادبی هستند. در سال‌های اخير، جامعه‌های مسلمان شاهد ظهور مجدد آثار دايرة المعارفی بوده‌اند. کار «دايرة المعارف بزرگ اسلامی» در سال ۱۹۸۳ در ايران آغاز شد و این اثر مستقيماً به آثار دايرة المعارفی مربوط به اسلام و جامعه‌های مسلمان که در خلال پژوهش‌های غربی پديد آمدند، مرتبط است. شايد چشمگيرترین نمونه از این آثار ويرايش دوم ۱۲ جلدی «دايرة المعارف اسلام» [The Encyclopaedia of Islam] بوده است که بين سال‌های ۱۹۵۴ تا ۲۰۰۴ منتشر شده است. در خلال ترجمه‌ی اين اثر دانشوران و پژوهندگان ایرانی پی به نیازِ پوشش بهتری از بسياری از جنبه‌های مختلف مکاتب فکری و سنتی اسلامی، به ويژه تشيع ايرانی بردند. «دايرة المعارف بزرگ اسلامی» جامع‌ترين تلاشی است که تا اين تاريخ در جهت تأمين اين نیاز برداشته شده است.

پس از موفقيت ترجمه‌های عربی چند جلدی «دايرة المعارف بزرگ اسلامی»، برنامه‌ی ترجمه‌ی انگليسی آن تدارک ديده شد و مؤسسه‌ی مطالعات اسماعيلی نقش محوری را در آن به عهده گرفت. گروهی از چندين مترجم و ويراستار، در مؤسسه‌ی مطالعات اسماعيلی و در مرکز پژوهش‌های ايرانی و اسلامی در تهران، با نظارت عاليه‌ی ويراستاران ارشد آن، پروفسور ويلفرد مادلونگ و دکتر فرهاد دفتری، برای توليد اين سهم نفيس در پژوهش‌های غربی در مورد اسلام، تلاش کردند. اين ترجمه و ويرايش جديد انگليسی دايرة المعارف اثر مرجع ارزش‌مندی برای تمامی دانشجويان و مدرسانِ مطالعات اسلامی و ايرانی خواهد بود.

چنان‌که در بالا ذکر آن رفت، يکی از ويژگی‌های بی‌همتای این اثر مرجع توجهی است که به میراث اسلامی – به ويژه ميراث اسلام شيعی – دارد که در دايرة المعارف‌های پيشين تا حدود در حاشيه مانده است که اغلب به سبب محدوديت مطالب مرجع بوده است که اکنون در سال‌های اخير فراهم شده‌اند. اين اثر علاوه بر ارايه‌ی مدخل‌هايی درباره‌ی درون‌مايه‌ها، موضوعات و شخصيت‌های مهم تاريخ مسلمانان به طور کلی، فرصتی را هم در اختيار خواننده می‌نهد که ابعاد مختلف اسلام شيعی، و سهم ايرانيان را در تمدن مسلمانان، و جنبه‌های معنوی و روحانی سنت مسلمانان را درک کنند.